Podstawowe oznaczenia w zapisie nutowym

Kategoria: Nuty / Autor: redakcja

a piacere - tekstowy element (adnotacja) zezwalający na zmianę tempa określonego w zapisie nutowym.

a tempo - tekstowy element (adnotacja) wskazujący powrót do oryginalnego tempa po jego chwilowej zmianie.


Akcent dynamiczny - nagłe wzmożenie siły dźwięku.
- zapisuje się go pod główką nuty (jeżeli laska skierowana jest do góry) lub nad główką (jeżeli laska skierowana jest do dołu) – zawsze nad lub pod pięciolinią.


Bemol – znak chromatyczny obniżający dźwięk o pół tonu.
- dwa bemole zapisane obok siebie obniżają dźwięk o cały ton
- zapisany przy kluczu obniża wartość wszystkich dźwięków zapisanych na jego wysokości na pięciolinii.
- zapisany przed nutą obniża jej wartość w całym takcie.


Crescendo – coraz głośniej.
- zapisywany pod pięciolinią w miejscu w którym należy stopniowo zwiększać głośność gry.


Diminuendo – coraz ciszej.
- zapisywany pod pięciolinią w miejscu w którym należy stopniowo zmniejszać głośność gry.


Fermata - (tzw. korona) przedłuża o dowolną długość wartość nuty lub pauzy, ale nie więcej niż o połowę jej czasu trwania.



Glissando – jest to płynne przejście z jednego dźwięku do drugiego (pomiędzy dźwiękami znajduje się „wężyk” lub pochyły napis „glis.”) przez wszystkie dźwięki umieszczone między nimi. Na gitarze przesuwa się po prostu palec po strunie podczas wydobywania dźwięków.


Kasownik – anuluje działanie znaków chromatycznych np. bemola.
- zapisuje się go przed nutą
- działa na wszystkie nuty umieszczone w tej samej pozycji na pięciolinii aż do końca taktu.


Kropka – przedłuża czas trwania nuty o połowę jej wartości
- zapisuje się ją za nutą.


Krzyżyk – znak chromatyczny podwyższający dźwięk o pół tonu.
- dwa krzyżyki zapisane obok siebie (zazwyczaj jako „x”) podwyższają dźwięk o cały ton
- zapisany przy kluczu podwyższa wartość wszystkich dźwięków zapisanych na jego wysokości na pięciolinii.

Ligatura (łuk) — łączy dwie nuty i przedłuża czas trwania pierwszej o wartość drugiej.

Tempo - wyznacza czas trwania poszczególnych nut, czyli szybkość wykonania utworu.

Tradycyjnie opisywane jest nazwą włoską:

Tempa wolne [ćwierćnut/minutę*]
Grave (cięzko)
Largo (szeroko) 40 - 60
Lento (powoli) 60 - 66
Adagio (wolno) 66 – 76

Tempa umiarkowane
Andante (idąc) 76 - 108
Andantino szybciej niż andante
Moderato (umiarkowanie) 108 - 120
Allegretto (ruchliwie) 120 – 132

Tempa szybkie
Allegro (prędko, wesoło) 120 - 168
Vivo i Vivace (żywo, szybko)
Presto (śpiesznie) 168 - 200
Presto vivacisimo (bardzo żywo)
Prestissimo (bardzo szybko) 200 - 208

*Wartości przybliżone.

Tempo można określić ściślej za pomocą częstości, którą zazwyczaj podaje się przedziałem. Zapisujemy je nad pięciolinią zaraz za kluczem.


Określenie tempa możemy dodatkowo wzbogacić następującymi wyrażeniami:

Assai (dość)
Meno (mniej)
Molto (bardzo)
Non tanto (nie zanadto)
Non tropo (nie zanadto)
Piú (więcej)
Poco a poco (coraz bardziej)
Poco un poco (trochę)
Quasi (jakby)

Możliwe jest również chwilowa zmiana tempa podczas utworu. Zapisujemy ją pod pięciolinią, korzystając z następujących określeń:

Accelerando (przyśpieszyć)
Allargando (rozwlec)
Animato (ożywić)
Doppio movimento (dwa razy szybciej)
Meno mosso (mniej ruchliwie)
Morendo (zmienić)
Piú mosso (bardziej ruchliwie)
Poco un poco mosso (stopniowo przyspieszyć)
Rallentando (rall. - stopniowo zwolnić)
Ritardando (rit. - opóźnić)
Ritenuto (powstrzymać)
Stringendo ( pędzić, coraz gwałtowniej)
Tenuto (ten. - wytrzymać, przetrzymać)

Jeżeli chcemy wrócić do bazowego tempa wstawiamy adnotacje tempo lub tempo primo.

Rubato - zachwianie rytmiczne spowodowane wydłużaniem i skracaniem dźwięków pod warunkiem, że średnie tempo szeregu dźwięków w których stosujemy rubato było zgodne z oryginalnym tempem utworu.


Triola - nieprawidłowe rozwinięcie rytmiczne, w którym w nuta zamiast dzielić się na dwie nuty o wartości połowę mniejsze dzieli się na trzy nuty. Taki podział powoduje chwilowe zachwianie rytmu.